Polecamy lekturę książki autorstwa Elżbiety Pietrzyk-Sokulskiej pt. "Rekultywacja i adaptacja terenów pogórniczych - aspekty prawne, techniczne i ekonomiczne. Wybrane przykłady realizacji w Polsce i Europie".

Wraz ze wzrostem popytu na surowce mineralne zwiększa się powierzchnia terenów przekształconych procesem ich wydobycia. Następuje to równocześnie  ze zmniejszaniem powierzchni „dziewiczych”, jeszcze nie wykorzystanych przez przemysł, usługi, mieszkalnictwo, a także turystykę.

W Polsce z końcem XX w., w wyniku restrukturyzacji górnictwa wiele zakładów wydobywczych (zwłaszcza kopalń podziemnych węgla kamiennego) zakończyło działalność pozostawiając znaczne obszary o przekształconych komponentach środowiska. Rozmiar i zasięg przekształceń zależy od systemu prowadzonej eksploatacji, czasu jej trwania oraz zakresu działań zapobiegawczych.

Po zakończeniu eksploatacji górniczej zachodzi konieczność odzyskania terenów zajmowanych przez kopalnie i przywrócenia im wartości użytkowych niezbędnych do ponownego wykorzystania. Umożliwiają to zabiegi rekultywacyjne (techniczne i biologiczne), a następnie adaptacyjne, zgodne z  oczekiwaniami społeczności lokalnej, nawiązujące do uwarunkowań środowiskowych otoczenia oraz możliwości technicznych i ekonomicznych. 

Kierunek zagospodarowania terenów pogórniczych zależy od wielu czynników i jest różny dla terenów po eksploatacji podziemnej, odkrywkowej lub otworowej. Przy wyborze optymalnego kierunku rekultywacji i zagospodarowania istotne jest uwzględnienie hierarchizacji proponowanych kierunków. Zaspokojenie oczekiwań społeczności lokalnych nie zawsze musi być priorytetem decydującym o tym. Podstawą powinny być uwarunkowania lokalne, związane z nimi możliwości techniczne oraz ekonomiczne. Zrównoważone wykorzystanie terenów pogórniczych powinno uwzględniać  aspekty środowiskowe, przestrzenne oraz gospodarcze i społeczne.

Celem publikacji było wskazanie możliwości racjonalnej i optymalnej rekultywacji i adaptacji terenów pogórniczych, ale także problemów z tym związanych natury technicznej, ekonomicznej i środowiskowej. W związku z tym przedstawiono najważniejsze przekształcenia środowiska związane z działalnością górnictwa podziemnego węgla kamiennego oraz odkrywkową kopalin skalnych (zwięzłych). Tereny pogórnicze wymagają przeprowadzenia działań rekultywacyjnych i adaptacyjnych, aby znowu mogły pełnić funkcje użytkowe, a nie stanowiły balastu w otoczeniu, zagrażając środowisku.

W publikacji przedstawiono uwarunkowania prawne dotyczące likwidacji zakładów górniczych, status terenów pogórniczych, ich rekultywację i adaptację. Zwrócono uwagę na problemy środowiskowe, techniczne i ekonomiczne tych działań. Przeanalizowano także dotychczasowe osiągnięcia w zakresie rekultywacji i adaptacji terenów pogórniczych w Polsce i wybranych regionach Europy i na tej podstawie wskazano możliwe do realizacji kierunki adaptacji terenów przekształconych działalnością wydobywczą.